Nastąpił na przełomie permu i triasu, 251 mln lat temu, i spowodował śmierć niemal wszystkich zamieszkujących naszą planetę gatunków (z powierzchni ziemi zniknęło nawet do 96 proc. żyjących wówczas gatunków).

Te wydarzenia były do niedawna także najbardziej tajemnicze - nikt nie znał przyczyn tej hekatomby. Wiele wskazuje na to, że przyczyną dramatu nie był, jak dotąd sądzono, nadzwyczajny wzrost aktywności ziemskich wulkanów (na Syberii wylały się w tym czasie miliony ton bazaltów, a zachowane do dziś pole lawowe obejmuje obszar setek tysięcy kilometrów kwadratowych). Za wymieranie na przełomie permu i triasu odpowiedzialna jest, podobnie jak w przypadku dinozaurów, kolizja dużego ciała kosmicznego z Ziemią.

Kuliste twory

Doniesienia na ten temat pochodzą z Chin, gdzie zachowały się skały z przełomu er, co jest światowym wyjątkiem: niemal nigdzie indziej skał z tego kluczowego dla dziejów życia i Ziemi momentu nie znajdujemy (to samo dotyczy zresztą i innych epizodów wielkich wymierań - sprawia to wrażenie, jakby przyroda chciała ukryć przed naszym okiem swe najciemniejsze w dziejach momenty).

Pierwsze doniesienie dotyczyło znalezienia niezwykłych struktur węglowych zwanych fullerenami - głośno o nich od pewnego czasu, gdyż stanowią rzadką, niedawno poznaną, powstającą w skrajnych warunkach i cenną dla człowieka odmianę węgla, w której atomy układają się w kuliste twory, przypominające piłkę futbolową. Obecność fullerenów nie jest jeszcze świadectwem pozaziemskiego pochodzenia osadów, lecz świadczy o nietypowych warunkach ich powstania. Mocnego argumentu przemawiającego za taką tezą dostarczają dopiero uwięzione wewnątrz węglowych piłek atomy helu i argonu. Ich skład odpowiada dokładnie temu, który spotyka się w tzw. meteorytach węglistych.

Długotrwałe opady

Kilka miesięcy później w tych samych osadach z południowych Chin znaleziono jeszcze inne ślady kosmicznej tragedii sprzed 250 mln lat: wysoką zawartość izotopów siarki i strontu oraz wiele kulistych ziaren skalnych powstających z iłów w warunkach ogromnego ciśnienia i temperatury.

Scenariusz, który na podstawie tych odkryć powstaje, jest następujący: pod koniec permu, na przełomie er geologicznych, sporych rozmiarów kometa lub planetoida uderzyła w Ziemię (a raczej w ocean), wywołując ogromne przemieszczenie mas skalnych z płaszcza ku górze i uwalniając wielkie ilości siarki do atmosfery i oceanów. Nastąpiły też długotrwałe opady kwaśnych deszczów, które rozpuszczały wapienie. Uderzenie to - zapewne - zainicjowało również potężny wulkanizm na Syberii.

Czyżby takie katastrofy nawiedzały Ziemię cyklicznie? Czy takie powtarzające się "zerowanie" biosfery miało znaczący wpływ na charakter ewolucji, czy bez nich wciąż na Ziemi królowałyby bakterie, czy nasze istnienie jest również wynikiem kolizji Ziemi z kometą przed 65 mln lat? - pytania się mnożą, a wszystkie, w świetle zgromadzonych danych, są całkowicie uprawnione. By na nie odpowiedzieć, trzeba poznać dokładnie mechanizm i przebieg ważniejszych wymierań. Jednym z nich zajął się Peter Ward, autor wydanych u nas książek "Kres ewolucji" i "Szósta katastrofa", a ostatnio zajadły tropiciel dawnych katastrof.